Kuşadası'nda Web Sitesi Yaptırmak: Baştan Sona Dürüst Bir Rehber

Teklif almaya başlamadan önce cevaplamanız gereken tek soru şudur: bu sitenin görevi ne olacak? "Kurumsal görünmek" bir görev değildir. Telefonu çaldırmak, rezervasyon toplamak, randevu almak, hizmetleri arayana göstermek — bunlar görevdir ve her biri farklı bir site kurgusu ister.

İki işimden örnek vereyim. Değirmen Restoran'da hedef tekti: rezervasyon için telefonun çalması. Site de arkasındaki reklam yönetimi de bu tek ölçüte göre kuruldu. Seyrekler Otomotiv'de dert başkaydı: randevular tamamen telefonla alınıyordu ve servis yoğunken telefon hem işi hem müşteriyi bekletiyordu; çözüm online randevu ve hizmet sayfaları oldu. İki işletme, iki farklı görev, iki farklı site.

Teklif istemeden önce şu soruların cevabını bir kâğıda yazın; görüşmeye bu kâğıtla gidin:

• Sitenin tek ve en önemli işi ne olacak: telefon, form, rezervasyon, randevu?
• Müşterileriniz sizi bugün nasıl buluyor: tavsiye mi, Google mı, sosyal medya mı?
• Site hangi dillerde olmalı? Kuşadası'nda turizme çalışıyorsanız bu soru kritik.
• Siteyi kim güncelleyecek: siz mi, yaptıran kişi mi, kimse mi?

Web tasarım tekliflerini karşılaştırmak zordur, çünkü iki teklif nadiren aynı işi tarif eder. Fiyata değil cevaplara bakın; aşağıdaki soruların net cevabı olmayan tekliften uzak durun:

Bu soruların hiçbiri teknik bilgi gerektirmez ve hepsi meşrudur. İşini bilen biri bu sorulardan rahatsız olmaz; tersine, işi ciddiye alan bir müşteriyle çalışacağını görür. Soruları geçiştiren, "siz ona karışmayın" havasına giren kişiyle sorun teslimden sonra da sürer.

• Tasarım sıfırdan mı yapılacak, hazır bir tema mı uyarlanacak?
• Metinleri kim yazacak? "İçerikleri siz gönderin" cevabı, projenin sizde takılıp bekleyeceğinin işaretidir.
• Alan adı ve barındırma kimin adına kayıtlı olacak?
• Sitenin telefonda hızlı açılıp açılmadığı neyle ölçülecek, teslimde bu ölçüm gösterilecek mi?
• Teslimden sonra küçük değişiklikler nasıl ve hangi koşulla yapılacak?
• Yayında hangi işleriniz var? Adresleri isteyin, kendi telefonunuzdan bakın.

Bu bölümde fiyat rakamı bulamayacaksınız; kapsamını bilmediğim bir işe fiyat söylemek dürüst olmaz. Ama iki teklif arasındaki farkın nereden geldiğini bilirseniz, ucuz görüneni de pahalı görüneni de doğru okursunuz. Fark neredeyse her zaman şu dört başlıktan çıkar:

Ucuz teklifin gizlediği maliyet çoğu zaman şudur: içerik sizden beklenir, proje "metin bekleniyor" diye aylarca durur, sonunda yarım bir site yayına girer. Pahalı teklifin sorgulanacak yanı ise kapsamdır: ödediğiniz farkın karşılığında somut olarak ne alıyorsunuz? Her iki durumda da cevap, teklifin yazılı kapsamındadır; sözlü vaatte değil.

• Kapsam: Birkaç sayfalık tanıtım sitesi ile online randevu, rezervasyon ya da çok dilli yapı isteyen bir site aynı iş değildir. Her modül, ayrıca tasarlanan ve test edilen bir parçadır.
• Özgün tasarım mı, şablon mu: Hazır tema hızlı ve ucuzdur; karşılığında aynı temayı kullanan her siteye benzersiniz. Sıfırdan tasarım zaman alır; karşılığında site sizin işletmenizi anlatır.
• İçerik: Metinleri, görsel seçimini ve sayfa kurgusunu kimin üstlendiği fiyatı ciddi biçimde değiştirir. İçeriği üstlenen teklif daha pahalı görünür; projeyi bitiren de genellikle odur.
• Bakım ve teslim sonrası: Yayına almakla iş bitmez. Güncellemeler, yedekler ve küçük değişiklikler için ne öngörüldüğü teklifte yazmalıdır.

Site işi uzaktan da yürür; bunu saklamam. Seyrekler Otomotiv'in sitesini Denizli'deki işletme için tamamen uzaktan yaptım ve süreç sorunsuz işledi. Ama işin başlangıcı — işletmeyi tanıma konuşması — yüz yüze olduğunda her zaman daha iyi sonuç verir.

Kuşadası'nda ya da Aydın çevresindeyseniz ilk görüşmeyi işletmenizde yapmayı tercih ederim. Restoranın masasına oturmak, servisin bekleme alanını görmek, müşterinizle nasıl konuştuğunuzu duymak; bunlar tasarıma ve metne doğrudan giren şeylerdir. Bir turizm işletmesinin sezon telaşını yerinde görmüş biriyle hiç görmemiş biri aynı siteyi kurmaz.

Yerel çalışmanın bir avantajı daha var: bölgeyi tanımak. Kuşadası'nda misafirin yazın nereden geldiğini, bir restoranın hangi bölgelerden telefon aldığını, sezonun siteye ve reklama nasıl yansıdığını buradan biliyorum. Bu bilgi, özellikle site yayına girdikten sonra işi reklamla büyütmek istediğinizde fark yaratır.

Referans kontrolünün tek güvenilir yolu, yayındaki işlere kendi telefonunuzdan bakmaktır. Sunum dosyasındaki ekran görüntüsü değil; adres çubuğuna yazıp açtığınız gerçek site. Bakarken şunlara dikkat edin:

Ben de aynı teste tabiyim. Yayındaki işlerimin adreslerini veririm; telefonunuzdan açar, hızına ve metinlerine kendiniz bakarsınız. Size gösterebileceğim şey gerçek işler ve gerçekten çalışan özelliklerdir; etkileyici görünsün diye ortaya atılmış iddialar değil.

• Siteyi telefonunuzdan açın. Açılış hissedilir biçimde uzun sürüyorsa, sizin siteniz de öyle olur.
• Birden fazla işine bakın. Hepsi birbirinin aynısı görünüyorsa, sizinki de o kalıba girecek demektir.
• Metinleri okuyun. Doldurma cümleler mi, işletmeyi gerçekten anlatan bir dil mi?
• Sitelerin hâlâ yayında olup olmadığına bakın. Yıllardır ayakta duran iş, teslimden sonra ortada kalmadığınızın işaretidir.

En çok gördüğüm mağduriyet tasarımla değil, mülkiyetle ilgilidir: işletme sahibi yıllar sonra siteyi yenilemek ya da taşımak ister ve alan adının bile kendi adına kayıtlı olmadığını öğrenir. Bu noktaya gelmemek için teslimde elinizde şunlar olmalı:

Bunları sormak güvensizlik değil, işletme sahipliğidir. Ben teslimde alan adını müşterinin adına kaydeder, erişim bilgilerini yazılı veririm. Yarın benimle çalışmak istemeyen bir müşteriyi rehin tutmak, işini iyi yapan birinin ihtiyaç duymayacağı bir sigortadır; müşteriyi tutan şey erişim şifresi değil, işin kendisi olmalıdır.

• Alan adı sizin adınıza — kişisel ya da şirket hesabınıza — kayıtlı olmalı; yenileme bildirimleri size gelmeli.
• Barındırma hesabına erişiminiz olmalı ya da en azından kimde olduğu yazılı olmalı.
• Sitenin yönetim paneli varsa kullanıcı adı ve şifresi size teslim edilmeli.
• Yolların ayrılması hâlinde sitenin size nasıl devredileceği baştan, yazılı olarak konuşulmalı.