Web Siteniz Neden Yavaş? Teşhisten Hızlandırmaya Dürüst Bir Rehber

Bir siteye ilk baktığımda beş şüpheliyi sırayla kontrol ederim. Yavaşlığın nedeni nadiren gizemlidir; çoğu zaman şu listenin içindedir.

Genellikle tek suçlu da yoktur; birkaçı birlikte çalışır. Ucuz pakette barınan, on beş eklentili ve dev görselli bir sitede hangisinin ne kadar pay sahibi olduğunu tahminle değil, ölçümle ayırırsınız. İyi haber şu: bu listedeki her şey teşhis edilebilir ve çoğu, site yeniden yapılmadan onarılabilir.

• Dev görseller: Fotoğraf makinesinden ya da telefondan çıktığı boyutla siteye yüklenmiş, megabaytlarla ölçülen dosyalar. Ekranda küçük bir kartın içinde görünse bile ziyaretçinin telefonu dosyanın tamamını indirir. En sık gördüğüm ve en kolay düzelen sorun budur.
• Eklenti ve tema şişmesi: Özellikle WordPress sitelerde her eklenti sayfaya kendi script ve stil dosyalarını ekler. Yıllar önce kurulup unutulmuş eklentiler, denenip vazgeçilmiş sayfa oluşturucular ve 'her ihtimale karşı' duran modüller her ziyarette yüklenmeye devam eder.
• Ucuz paylaşımlı hosting: Aynı sunucuda yüzlerce siteyle birlikte barınan paketlerde sunucunun ilk yanıt süresi uzar. Sayfanın daha ilk baytı gelmeden geçen bekleme, sitenin geri kalanını ne kadar optimize ederseniz edin geri gelmez.
• Sayfanın çizilmesini bloke eden kaynaklar (render blocking): Tarayıcı, sayfayı çizmeye başlamadan önce bazı CSS ve JavaScript dosyalarının inmesini beklemek zorunda kalır. Bu dosyalar büyükse ya da yanlış sırada yükleniyorsa ziyaretçi bir süre bembeyaz ekrana bakar.
• Ölçüsüz script yığını: Analitik kodu, sohbet balonu, harita, sosyal medya beslemesi, reklam pikseli. Her biri 'küçücük bir kod parçası' diye eklenir; toplamı sayfanın açılışını sürükler.

Yavaşlığın maliyetini anlatmak için istatistiğe gerek yok; kendi davranışınız yeterli. Telefonda açılmayan bir sitede siz ne kadar bekliyorsanız, ziyaretçiniz de o kadar bekliyor. Cevap ikimiz için de aynı: neredeyse hiç. Geri tuşu her zaman daha yakındır ve arama sonuçlarında bir sonraki işletme her zaman oradadır.

İşin acı tarafı şu: o giden ziyaretçi sizi arayıp bulmuş biriydi. İhtiyacı vardı, aradı, sizi seçti, tıkladı — ve sayfanızı hiç görmeden gitti. Yavaş site en değerli ziyaretçiyi, yani zaten size gelmekte olan insanı kapıdan çevirir. Reklam veriyorsanız bu kayıp bir de faturalanır: tıklamanın parasını ödersiniz, sayfa açılamadan ziyaretçi gider.

Google cephesinde de karşılığı var. Google, sayfa deneyimini sıralama sinyalleri arasında kullandığını ve siteleri önce mobil sürümüyle taradığını kendisi söylüyor. Telefonda yavaş olan site, hem ziyaretçisini hem görünürlüğünü aynı yerden kaybediyor. Bunun sıralamada tam olarak kaça mal olduğunu kimse dürüstçe söyleyemez; ben de söylemeyeceğim. Ama yönü bellidir ve aleyhinize işler.

PageSpeed Insights, Google'ın herkese açık ve ücretsiz ölçüm aracı. Google'da adıyla arattığınızda çıkan resmi sayfaya sitenizin adresini yazmanız yeterli. Sonuç geldiğinde önce mobil sekmesine bakın; Google zaten önce mobil sürümü tarıyor ve ziyaretçinizin çoğu büyük olasılıkla telefondan geliyor.

Raporda iki tür veri görebilirsiniz: gerçek ziyaretçilerden toplanan alan verisi ve o anda yapılan laboratuvar ölçümü. Alan verisi ancak yeterli trafiği olan sitelerde görünür; küçük işletme sitelerinde çoğu zaman çıkmaz. Çıkmıyorsa dert etmeyin, laboratuvar ölçümü teşhis için yol gösterir.

En sık yapılan hata, baştaki renkli skora kilitlenmek. Skoru yüzde yüze çıkarma peşinde koşmak çoğu işletme sitesi için gereksiz bir mükemmeliyetçiliktir; ben rapora başka yerlerden bakarım.

• En büyük içeriğin ekrana geldiği an (raporda LCP): Ziyaretçi 'site açıldı' hissini burada yaşar. Asıl iyileştirmeye değer süre budur.
• Sayfanın açılırken zıplayıp zıplamadığı (raporda CLS): Tam butona basacakken kayan sayfa, yavaşlıktan bile sinir bozucudur.
• Fırsatlar listesinin ilk birkaç kalemi: Rapor, en büyük tasarrufu nerede bulacağınızı zaten söyler. 'Görselleri uygun boyutlandırın' en üstteyse teşhis bellidir.

Aşağıdakilerin hiçbiri teknik bilgi istemez ve yarın sabah kahvenizi bitirmeden yapılabilir.

Bu kontroller sorunu tek başına çözmez ama sizi güçlü bir yere taşır: elinizde ölçüm olur. Siteye kim bakarsa baksın — ben olsam da olmasam da — konuşma 'site galiba yavaş' cümlesinden 'en büyük içerik şu sürede geliyor, ilk fırsat görsellerde' cümlesine döner. İkincisi pazarlık götürmez ve size yapılan her işin etkisini denetleme gücü verir.

• Telefonunuzdan, Wi-Fi'yi kapatıp mobil veriyle sitenizi açın. Ofisteki fiber bağlantı sizi yanıltır; müşteriniz siteyi böyle görüyor.
• PageSpeed Insights ölçümü alın ve ekran görüntüsünü saklayın. Bu sizin 'öncesi' kaydınız; bundan sonra yapılacak her işin etkisini bununla kıyaslarsınız.
• Ana sayfanızdaki en büyük görselin dosya boyutuna bakın. Megabaytla ölçülüyorsa ilk kazanç buradadır; görseli sıkıştırıp yeniden yüklemek çoğu panelde dakikalık iştir.
• WordPress kullanıyorsanız eklenti listenizi açın. En son ne zaman işinize yaradığını hatırlamadığınız her eklenti şüphelidir; yedek aldıktan sonra devre dışı bırakıp siteyi kontrol edin.
• Hosting panelinizde hangi pakette olduğunuza bakın. Yıllar önce alınmış en ucuz paylaşımlı pakette duruyorsanız, sitenizin taban hızı o paketle sınırlı olabilir.

Web sitesi hızlandırma işinde iki dürüst cevap var ve hangisinin sizin için geçerli olduğu siteye bakılmadan bilinemez. Onarım yeter — eğer tasarım hâlâ işinizi görüyorsa, site mobilde düzgün görünüyorsa ve sorunlar sayılabilir durumdaysa: dev görseller, önbellek eksikliği, birkaç gereksiz eklenti, yavaş hosting. Bu tablo onarımla düzelir; mevcut siteyi hızlandırmak yeniden yaptırmaktan belirgin biçimde daha ekonomiktir ve site yayında kalırken yapılabilir.

Yeniden yapım daha ekonomik — eğer yapı kontrolden çıkmışsa: tema üstüne tema, eklenti üstüne eklenti binmiş, her düzeltme başka bir şeyi bozuyor, site mobilde zaten kötü görünüyor ve tasarım da eskimiş. Böyle bir sitede onarım saatleri toplandığında yeniden yapımın maliyetine yaklaşır; üstelik sonunda elinizde yine eski site kalır. O noktada dürüst olan, onarım satmak değil yeniden yapımı önermektir.

Hız, sonradan eklenen bir özellik değil, baştan verilen bir karardır. Denizli'deki Seyrekler Otomotiv'in sitesini kurarken bu yüzden eklenti yığını yerine hafif ve sade bir altyapı seçtim; randevu akışı ve hizmet sayfaları bu temelin üzerine oturdu. Baştan hafif kurulan site, yıllar sonra bu yazıyı okumak zorunda kalmaz.

Kararsızsanız basit bir turnusol testi önerebilirim: sitenize küçük bir değişiklik yapmak bile riskli ve stresli hissettiriyorsa, yapı sizi çoktan aşmış demektir. Değişiklikler rahatça yapılabiliyorsa onarım masada güçlüdür. İki durumda da ilk adım aynı: önce ölçüm, sonra karar.