Turizm Web Sitesi Yaptırmadan Önce Sorulacak 10 Soru

Yabancı misafire satış yapıyorsanız çok dillilik süs değil, satışın kendisidir. İlk soru şu olmalı: diller sitenin yapısının parçası mı olacak, yoksa Türkçe sitenin üzerine eklenen otomatik çeviri mi? Otomatik çeviri kutucuğu tur sattırmaz; yarım yamalak cümlelerle karşılaşan misafir güvenini kaybeder ve rezervasyon bırakmadan çıkar.

Sorunun ikinci yarısı da önemli: içeriği her dilde tek panelden mi yöneteceksiniz? Yeni bir tur eklediğinizde bunu her dil için ayrı ayrı mı gireceksiniz, yoksa tek yerden mi? Kuşadası'nda yayında olan tur sitelerimde her dil yapının parçası; içerik tek panelden yönetiliyor ve her dilin kendi sayfa adresi var. Bu Google için de önemli — arama motoru her dili kendi sayfasıyla ayrı ayrı listeleyebiliyor.

Yeni dil eklemenin ne anlama geldiğini de baştan konuşun. Misafir profiliniz değişir, yeni bir pazardan gelen talep artarsa dil eklemek küçük bir iş mi olacak, yoksa yeni bir proje mi? Cevabı sözleşmeden önce bilmek isteyeceğiniz bir şey bu.

"Form doldurulunca ne oluyor?" diye sorun. Çoğu teklifte cevap "mail atıyor" ile biter. Mail, gece gelen rezervasyonda spam klasörüne düşer, sezonun yoğun gününde onlarca mesajın arasında gözden kaçar. Rezervasyonun bir kayda dönüşmesi gerekir: tarih, kişi sayısı, tur, durum — hepsi tek yerde, aranabilir hâlde.

Bu ihtiyacı masa başında değil, sahada gördüm. Rezervasyonu WhatsApp mesajları ile defter arasında takip eden işletmede sezon yoğunlaştığında kayıtlar birbirine karışır; kim hangi güne yazıldı, kapora alındı mı, kaç kişiydi — hepsi ezbere döner. Sitenin arkasında bir rezervasyon paneli varsa bu yük siteye devredilir.

Teklif alırken şunları sorun:

• Rezervasyon panele kayıt olarak mı düşüyor, yoksa yalnızca mail mi atıyor?
• Misafire otomatik bir onay veya bilgilendirme gidiyor mu?
• Aynı tarihe çakışan talepleri tek bakışta görebiliyor muyum?
• Kayıtlara telefondan, ofise gitmeden ulaşabiliyor muyum?

Fiyatını dövizle belirleyen işletmenin klasik derdi şudur: kur her oynadığında sitede sayfa sayfa fiyat düzeltmek. Bu iş genellikle ertelenir, site günlerce eski fiyatla satmaya devam eder ve fark ya sizin cebinizden çıkar ya da misafirle tatsız bir pazarlığa dönüşür.

Sorulacak soru net: fiyatı döviz üzerinden bir kez tanımlayıp sitenin güncel kurla kendini güncellemesi mümkün mü? Kuşadası'ndaki tur sitelerimde bu modül yayında çalışıyor; fiyat bir kez tanımlanıyor, kur değiştiğinde site fiyatları kendisi güncelliyor. Elle fiyat düzeltmek diye bir iş kalmıyor.

Şunu da ekleyeyim: bu herkese gerekmez. Fiyatını TL üzerinden sabitleyen, kurdan etkilenmeyen bir işletmeyseniz bu modül sizin için öncelik değildir. Önemli olan, kararı bilerek vermeniz — "böyle bir şey mümkün mü?" sorusunun cevabını duymadan sözleşme imzalamamanız.

Burada iki soru birleşiyor. İlki sezon dışıyla ilgili: kış aylarında site ne yapacak? İçerik ekleyebileceğiniz bir panel var mı, yoksa her yazı için siteyi yapan kişiye mi gideceksiniz? Sezon dışında içerik biriktiren site, sezon açıldığında aramalarda hazır durur; kapısına kilit vurulmuş gibi bekleyen site ise her sezona sıfırdan başlar.

İkincisi cari hesaplarla ilgili. Tur işletmesi tek başına çalışmaz; acenteler, tekne sahipleri, araç sahipleri, rehberler vardır ve sezon boyunca aranızda sürekli hesap döner. Bu hesaplar sitenin arkasındaki panelde mi tutulacak, yoksa siteden tamamen bağımsız bir defterde mi? Kuşadası'nda kurduğum yapıda finans, muhasebe ve tedarikçi cari hesabı rezervasyonla aynı panelde duruyor; sezon sonunda kimin ne alacağı tartışma konusu olmuyor.

Tam entegrasyon da herkese gerekmez. Küçük başlayıp modülleri ihtiyaç doğdukça eklemek çoğu zaman daha sağlıklıdır. Yine de sorun — çünkü "bu yapıda öyle bir şey olmaz" ile "şimdi gerekmez, ileride eklenir" çok farklı iki cevaptır ve ikisini de sözleşmeden önce duymak istersiniz.

Alan adı kimin adına kayıtlı? Bu sorunun cevabı "sizin adınıza" değilse durup düşünün. Alan adı işletmenin adına kayıtlı olmalıdır; siteyi yapan kişiyle yollarınız ayrılırsa, siteyle birlikte yıllardır misafirlerinize verdiğiniz adresi de kaybetmemeniz gerekir.

Kiralık site modeline de dikkat edin: aylık ödersiniz, kod ve içerik yapan kişide kalır, ödemeyi kestiğinizde site kapanır. Bu model baştan açıkça söylenmişse bilinçli bir tercih olabilir; sözleşmenin satır arasına gizlenmişse sorundur. "Yarın başka biriyle çalışmak istersem site, içerik ve rezervasyon kayıtları yanımda gelir mi?" diye açıkça sorun. Ben bu soruya net cevap veremeyen bir teklife kendi işletmem için de imza atmazdım.

Bakım da mülkiyet kadar somut bir konu. Site yayına girdikten sonra kim güncelleyecek, bir şey bozulursa kim müdahale edecek, sezon ortasında ulaşabileceğiniz biri olacak mı? "Bakım kimde?" sorusu havada kalıyorsa, ağustosta çöken sitenin karşısında yalnız kalma ihtimalini baştan kabul etmiş olursunuz.

Turizm misafiri sitenize çoğunlukla telefondan gelir — otel Wi-Fi'ında, feribotta, yurt dışı hattıyla. Masaüstünde şık görünen ama telefonda ağır açılan site, misafir daha fiyatı göremeden kapatılır. Teklif aşamasında sorun: site telefonda test edilerek mi geliştiriliyor, görseller mobil için küçültülüyor mu?

Google da bir siteyi önce mobil sürümüyle değerlendirir; telefonda kötü çalışan site aramalarda da geride kalır. Kendi testiniz basit: siteyi yapacak kişinin önceki işlerini kendi telefonunuzda, Wi-Fi'da değil, mobil veriyle açın. Onlar yavaşsa sizin siteniz de büyük ihtimalle yavaş olacaktır.

Site yayına girdikten sonra sıradaki adım genellikle reklam olur; reklam ise ölçüm olmadan karanlıkta harcanan bütçedir. Sorulacak soru şu: telefon tıklamaları, WhatsApp tıklamaları ve form gönderimleri ölçülecek mi? Hangi kanaldan kaç rezervasyon talebi geldiğini görebilecek misiniz?

Reklam yönettiğim işletmelerde en değerli verinin sitenin kendisinden geldiğini görüyorum: hangi tur sayfası ilgi görüyor, misafir hangi adımda vazgeçiyor, arama mı yazışma mı tercih ediliyor. Ölçüm baştan kurulmazsa bu sorulara sonradan cevap aramak zordur — geçmiş veri geriye dönük toplanamaz. Siteyi teslim alırken ölçümün de kurulu teslim edilmesini isteyin; bu, sonradan vereceğiniz her reklam kararının zeminidir.